Rozwiązanie spółki bez likwidacji

Zmieniające się realia gospodarcze powodują, że zakończenie działalności spółki nie zawsze wymaga przeprowadzenia klasycznego postępowania likwidacyjnego. Prawo przewiduje sytuacje, w których możliwe jest rozwiązanie spółki handlowej bez likwidacji, co pozwala ograniczyć koszty, skrócić czas procedury i uniknąć zbędnych formalności. Warunkiem jest jednak spełnienie ściśle określonych przesłanek i właściwe przeprowadzenie procesu, co w praktyce często wymaga wsparcia, jakie zapewnia doświadczona kancelaria prawna.

Zastanawiasz się, czy w Twoim przypadku możliwe jest rozwiązanie spółki bez likwidacji? Skontaktuj się z nami, aby omówić dostępne rozwiązania i bezpiecznie przeprowadzić cały proces.

A w artykule wyjaśniamy m.in.:

• czym jest rozwiązanie spółki bez przeprowadzania likwidacji oraz jakie są jego podstawy prawne,
• w jakich przypadkach dochodzi do niego w wyniku przekształcenia, połączenia lub podziału spółek,
• kiedy wspólnicy spółki osobowej mogą zdecydować o zakończeniu działalności bez likwidacji,
• na czym polega rozwiązanie spółki z urzędu przez sąd rejestrowy oraz jakie znaczenie ma interes wierzycieli,
• kiedy zakończenie postępowania upadłościowego prowadzi do wykreślenia spółki z KRS.

Czym jest rozwiązanie spółki bez likwidacji?

Rozwiązanie spółki handlowej, czyli ustanie jej bytu prawnego, następuje z chwilą wykreślenia jej z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Wpis o wykreśleniu ma charakter konstytutywny, co oznacza, że dopiero z tym momentem spółka przestaje istnieć.

Co do zasady wykreślenie spółki z rejestru poprzedza postępowanie likwidacyjne. Przepisy przewidują jednak również inne tryby prowadzące do wykreślenia, których właściwa kwalifikacja często wymaga analizy, jaką przeprowadza kancelaria prawna specjalizująca się w prawie spółek.

Do wykreślenia spółki z rejestru może dojść także w wyniku:

• transformacji, tj. przekształcenia, połączenia lub podziału spółek,
• wniosku wspólników o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania likwidacji (dotyczy wyłącznie spółek osobowych),
• rozwiązania spółki z urzędu przez sąd rejestrowy – w razie spełnienia przesłanek ustawowych,
• zakończenia postępowania upadłościowego.

Rozwiązanie spółki prawa handlowego bez likwidacji polega na zakończeniu działalności spółki bez konieczności podejmowania czynności likwidacyjnych z udziałem likwidatorów. Majątek spółki nie ulega wówczas podziałowi ani spieniężeniu celem zaspokojenia zobowiązań spółki. Należności lub prawa, o ile istnieją, przechodzą na inne podmioty lub wygasają w sposób przewidziany przez prawo.

Rozwiązanie spółki bez likwidacji w wyniku transformacji

Rozwiązanie spółki prawa handlowego kojarzy się najczęściej z definitywnym zakończeniem danej aktywności gospodarczej. Jednakże, wbrew powszechnym skojarzeniom, spółka podlega również rozwiązaniu wtedy, gdy jej prawa i obowiązki przechodzą na inny podmiot w wyniku podziału, przekształcenia czy połączenia spółek. Aczkolwiek skutek w postaci wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców następuje, gdy przekształcenie, podział lub połączenie spółek zostaną przeprowadzone zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych (dalej: „KSH”).

Połączenie spółek

Zgodnie z KSH połączenie spółek może być dokonane przez:

• • przeniesienie całego majątku spółki (przejmowanej) na inną spółkę (przejmującą),
  • przez zawiązanie spółki kapitałowej albo komandytowo-akcyjnej, na którą przechodzi majątek wszystkich łączących się spółek.

W wyniku połączenia majątek spółki przejmowanej lub spółek łączących się przechodzi w drodze sukcesji uniwersalnej na spółkę przejmującą lub nowo zawiązaną. Z tego względu nie ma potrzeby prowadzenia likwidacji, gdyż prawa i obowiązki spółek przejmowanych przechodzą w całości na inny podmiot. Natomiast skutkiem wpisu połączenia do właściwego rejestru jest wykreślenie spółki przejmowanej i spółek łączących się z KRS.

Podział spółki

Rozwiązanie spółki bez likwidacji może także nastąpić w wyniku jej podziału. Kodeks spółek handlowych rozróżnia 5 rodzajów podziału:

1. 1. 1. Podział przez przejęcie przez inne spółki
      2. Podział przez zawiązanie nowych spółek
      3. Podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki
      4. Podział przez wydzielenie
      5. Podział przez wyodrębnienie

Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie rodzaje podziałów wiążą się z ustaniem bytu prawnego spółki dzielonej. W wyniku podziału przez wydzielenie czy wyodrębnienie  dochodzi jedynie do częściowej sukcesji uniwersalnej, czyli przejęcia części praw i obowiązków spółki dzielonej. Zatem taka forma podziału nie może skutkować wykreśleniem dzielonej spółki z właściwego rejestru bez przeprowadzenia likwidacji. W pozostałych przypadkach rozwiązanie spółki dzielonej następuje w dniu wykreślenia jej z rejestru, tj. w dniu podziału.

Przekształcenie spółki

Analogiczny skutek występuje w przypadku przekształcenia spółki prawa handlowego w inną spółkę. Z chwilą wpisu spółki przekształconej do rejestru kontynuuje ona działalność spółki przekształcanej. Cały majątek oraz zobowiązania spółki przekształcanej przechodzą na spółkę przekształconą, dlatego nie zachodzi potrzeba przeprowadzania postępowania likwidacyjnego.

Spółka przekształcona staje się także podmiotem większości zezwoleń, koncesji oraz ulg, które przysługiwały spółce przed przekształceniem. Choć w wyniku przekształcenia zmianie ulega jedynie forma prawna prowadzenia działalności, spółka przekształcana z dniem przekształcenia zostaje wykreślona z rejestru.

Jak wskazano powyżej, we wszystkich przypadkach transformacji spółek,  z wyjątkiem określonych form podziału, nie prowadzi się postępowania likwidacyjnego. Nie ma zatem obowiązku powoływania likwidatorów, a prawa i obowiązki spółek wykreślanych z rejestru przechodzą w całości na spółki nowo powstałe lub już istniejące.

Rozwiązanie spółki bez likwidacji na wniosek wspólników

W spółkach osobowych nie trzeba przeprowadzać likwidacji, jeśli wspólnicy postanowią w inny sposób zakończyć działalność spółki. Odbywa się to poprzez podjęcie przez wspólników jednomyślnej uchwały w przedmiocie rozwiązania spółki i sposobu zakończenia jej działalności. Aczkolwiek przed wyborem takiego sposobu rozwiązania spółki należy upewnić się, czy umowa spółki dopuszcza zakończenie działalności spółki bez przeprowadzenia likwidacji. Może okazać się, że umowa spółki wymaga przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, co będzie skutkowało koniecznością zmiany umowy spółki w tym zakresie.

Należy jednak pamiętać, że likwidacja jest obowiązkowa, gdy przyczyną rozwiązania spółki jest wypowiedzenie umowy spółki przez wierzyciela.

Wspólnicy spółki osobowej, którzy nie chcą prowadzić likwidacji, mogą zakończyć działalność spółki przez:

• podział majątku spółki między wszystkich jej wspólników,
• przejęcie majątku spółki przez jednego lub kilku wspólników,
• sprzedaż majątku spółki, a następnie spłatę jej zobowiązań.

Wskazać należy, że podjęcie przez wspólników decyzji o przejęciu majątku spółki przez jednego z nich nie skutkuje automatycznie ustaniem odpowiedzialności pozostałych wspólników za zobowiązania spółki. Po rozwiązaniu spółki wszyscy wspólnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność względem wierzycieli. Natomiast porozumienia, zawarte między wspólnikami, będą mieć znaczenie w przypadku ewentualnych roszczeń regresowych wspólników.

Przed złożeniem wniosku o wykreślenie spółki z rejestru należy podjąć czynności prowadzące do zaspokojenia wymagalnych i zabezpieczenia niewymagalnych wierzytelności. Ponadto powinny zostać podjęte działania zmierzające do rozdysponowania majątku spółki oraz wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za przechowywanie jej ksiąg i dokumentów. Proces ten wymaga nie tylko współdziałania wspólników, lecz ich jednomyślności, gdyż brak zgody jednego wspólnika oznacza konieczność przeprowadzenia likwidacji.

Załatwienie wszystkich spraw spółki umożliwia wspólnikom uprawnionym do reprezentacji spółki złożenie wniosku o wykreślenie spółki z rejestru. Wraz z wnioskiem o wykreślenie spółki należy przedłożyć m.in. uchwałę o rozwiązaniu spółki bez likwidacji oraz oświadczenie o braku zobowiązań. Ponadto konieczne może okazać się przedłożenie oświadczenia o nietoczeniu się postępowań sądowych i egzekucyjnych względem spółki.

Rozwiązanie spółki z urzędu przez sąd rejestrowy

Rozwiązanie spółki bez likwidacji może również nastąpić na podstawie art. 25a–25d ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym. Procedura ta została przewidziana celem eliminacji z rejestru tzw. „martwych podmiotów”, które nie prowadzą działalności gospodarczej i nie posiadają żadnego majątku. Zgodnie z uzasadnieniem ustawy wprowadzającej powyższe przepisy, regulacja ta ma na celu zapewnienie pewności obrotu gospodarczego i wiarygodności danych zawartych w rejestrze.

Sąd rejestrowy wszczyna z urzędu postępowanie o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, w przypadku gdy:

• oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub umorzono postępowanie upadłościowe, a sąd upadłościowy stwierdził, że istnieją przesłanki do rozwiązania spółki bez likwidacji,
• oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub umorzono postępowanie upadłościowe z powodu braku majątku, który pozwalałby na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego,
• wydano postanowienie o odstąpieniu od postępowania przymuszającego lub jego umorzeniu,
• organy spółki, pomimo wezwania, nie realizują swoich obowiązków sprawozdawczych lub nie przedkładają wymaganych dokumentów.

Podkreślić należy, że sam fakt, iż postępowanie o rozwiązaniu spółki bez likwidacji jest prowadzone z urzędu, nie oznacza, że jego wszczęcia nie mogą domagać się organy spółki.

Przebieg postępowania i przeszkody w rozwiązaniu spółki

Po wszczęciu postępowania sąd bada, czy spółka posiada zbywalny majątek oraz czy prowadzi działalność, dlatego też wzywa spółkę do wykazania, że prowadzi ona działalność lub posiada określony majątek. Sąd rejestrowy może zwrócić się o udzielenie niezbędnych informacji również do organów podatkowych, innych organów administracji publicznej, a także do organizacji społecznych. W przypadku ustalenia, że spółka jest „martwym podmiotem”, sąd rejestrowy orzeka o rozwiązaniu spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego i zarządza jej wykreślenie z rejestru.

Prowadzenie likwidacji względem „martwego podmiotu” byłoby pozbawione sensu, gdyż taka spółka nie posiada majątku ani nie prowadzi działalności. W konsekwencji cele postępowania likwidacyjnego nie mogłyby zostać względem niej zrealizowane.

Jednak należy pamiętać, że sąd nie orzeka o rozwiązaniu spółki, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki, gdy istnieją okoliczności przemawiające przeciwko rozwiązaniu spółki bez likwidacji. Okoliczności te mogą w szczególności być uzasadnione interesem wierzyciela spółki.

Zakończenie postępowania upadłościowego

Spółka ulega rozwiązaniu bez likwidacji także wtedy, gdy zakończono wobec niej postępowanie upadłościowe. Jednakże nie wszystkie sposoby zakończenia postępowania upadłościowego prowadzą do rozwiązania spółki i wykreślenia jej z rejestru. Spółka nie ulega rozwiązaniu, w przypadku gdy postępowanie upadłościowe zostało:

• zakończone w wyniku zaspokojenia wszystkich wierzycieli w całości,
• zakończone w wyniku zatwierdzenia układu,
• uchylone lub umorzone.

Wniosek o wykreślenie spółki po zakończeniu postępowania upadłościowego z rejestru składa syndyk i dopiero z momentem wykreślenia spółka traci swój byt prawny.

Podsumowanie

Rozwiązanie spółki bez likwidacji często jest naturalnym następstwem działań podejmowanych wobec spółki, w szczególności w sytuacji jej transformacji czy upadłości. Natomiast w przypadku spółek osobowych pozwala na uniknięcie czasochłonnego oraz kosztownego postępowania likwidacyjnego. Jednakże nie w każdej sytuacji rozwiązanie spółki bez likwidacji będzie optymalne. Istnienie sporów, znacznych zobowiązań lub nieuregulowanych kwestii majątkowych może przemawiać za przeprowadzeniem klasycznego postępowania likwidacyjnego. Z tego względu przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu spółki warto przeprowadzić szczegółową analizę prawną. Pozwala to uniknąć ryzyk oraz odpowiedzialności po stronie wspólników i organów spółki.